Een verborgen drieluik, een spannende zoektocht

Masterstudenten conservatie-restauratie Anne Nynke Knol en Marissa Pannekoek werken een jaar lang aan de conservatie van één van twee panelen uit een historisch drieluik. Wat begon als een interessant object uit de collectie van Kasteel van Laarne, groeide uit tot een intensief onderzoeksproject vol verrassende ontdekkingen.

Van vermoeden naar bevestiging: is dit een drieluik?
Toen de studenten de panelen binnenkregen, merkten ze meteen iets op:
scharnieren, wapenschilden en een datering “1612” op een in het werk afgebeeld gebedenboek. Genoeg om een eerste hypothese te vormen: dit zou wel eens deel kunnen zijn van een drieluik.
Een zoektocht door verschillende kunsthistorische- en genealogische databanken versterkte hun vermoeden. Een werk uit de Antwerpse kathedraal vertoonde opvallende gelijkenissen. “De eerste ochtend zaten we al tot over ons hoofd in de databanken. We wilden meteen weten: wat hebben we hier vast?”

Genealogisch speurwerk: wie zijn de figuren?
De wapenschilden op de achterzijde brachten opnieuw een doorbraak. Ze bleken mannelijke én vrouwelijke schilden te zijn, wat wees op een huwelijk. Dat leidde tot genealogisch onderzoek: stambomen doorpluizen, kwartierstaten vergelijken en heraldische elementen matchen. Zo kwamen Anne Nynke en Marissa erachter dat de afgebeelde personen verbonden waren met de heerlijkheid Schoonhoven in Aarschot. Via een regionale erfgoedinstantie leidde het spoor hen naar de Onze-Lieve-Vrouwekerk, waar archivaris Chris van Haesendonck kon bevestigen dat het werk ooit voor een grafmonument in deze kerk gemaakt was. Ze vonden ook beeldmateriaal van het drieluik in gesloten toestand.

​

De opleiding combineert onderzoek, vakmanschap en probleemoplossend denken

Materiaaltechnisch onderzoek: wat zit er onder het oppervlak?
Naast historisch en iconografisch onderzoek voerden de studenten uitgebreid materiaaltechnisch onderzoek uit, onder andere met infrarood. Dat leverde een onverwachte vondst op: een verborgen hand in de ondertekening, die uiteindelijk nooit werd ingeschilderd. “Zulke ontdekkingen tonen dat we geen kopie voor ons hebben. De schilder dacht echt na over elke compositiebeslissing.”

Conservatie in uitvoering: van oude retouches tot nieuwe vernis
In het atelier zijn de studenten momenteel bezig met vullingen, retouches en het vernissen van het werk. Oude, verkleurde retouches worden zorgvuldig verwijderd en opnieuw opgebouwd, zodat het werk één coherent geheel vormt.Het project loopt een volledig academiejaar. Voor de achterkant, met de wapenschilden, neemt volgend jaar een nieuwe groep studenten het over. “Het object is te groot om alleen aan te pakken. Samenwerken leert ons ook hoe het écht gaat in een atelier.”

Conservatie-restauratie studeren: passie, gedrevenheid en multidisciplinariteit
Het project toont mooi hoe veelzijdig de opleiding is. De studenten onderzoeken, analyseren, reconstrueren en restaureren – steeds zoekend naar de juiste oplossing.

Ze zijn eerlijk over de intensiteit van de opleiding: de eerste jaren zijn theoretisch uitdagend, met stevige scheuten chemie; de master brengt dan weer veel praktijk en zelfstandigheid.

Ondertussen werken ze ook aan hun masterthesis:

• Marissa onderzoekt materiaaltechnische eigenschappen van een schilderij uit het Rockoxhuis via MA-XRF metingen, infrarood en microscopische analyses.
• Anne Nynke onderzoekt historische rode lakpigmenten die uit wol zijn geëxtraheerd en reconstrueert mogelijke productieprocessen.

Klaar voor het werkveld
Beide studenten kijken vol vertrouwen naar hun toekomst in de erfgoedsector. Anne-Nynke hoopt dat onderzoek een belangrijke rol blijft spelen in haar beroepspraktijk. Marissa ziet zichzelf in een museumatelier, waar ze restauratie en onderzoek wil combineren.