Leesgroep Jiddisch 2018-2019

Leesgroep Jiddisch

Wie ooit taallessen Jiddisch heeft gevolgd of op een andere manier met Jiddisch vertrouwd is, kan in de Leyenkrayz (leeskring) onder begeleiding van Paul Gybels het contact met deze taal onderhouden. Gedurende een jaar wordt, tijdens tweewekelijkse bijeenkomsten, één belangrijk werk uit de Jiddische literatuur integraal gelezen. Om beurten lezen de deelnemers een stuk van de tekst voor (gevorderde lezers enkele bladzijden, wie nog niet zo vlot leest enkele paragrafen), daarna is er tijd voor verklaring en discussie.

Dit jaar lezen we Fishke der krumer (Manke Fisjke) van  Sjolem Jankev Abramovitsj (1836-1917). Abramovitsj, beter bekend onder zijn pseudoniem Mendele Mojcher Sforim (Mendele de boekverkoper), wordt algemeen beschouwd als de eerste moderne auteur in zowel de Hebreeuwse als de Jiddische literatuur, wat moge blijken uit zijn Jiddische bijnaam zeijde (grootvader). Mendele is de oudste van de drie “klassieke” Jiddische schrijvers. De twee anderen zijn Sjolem-Aleichem, die zich “Mendeles kleinzoon” noemde, en I.L. Peretz.

Zoals andere Europese schrijvers van zijn tijd (Victor Hugo, Dickens, Dostojevski) toont Mendele zich als een radicale schrijver die belangstelling heeft voor armoede, voor de laagste sociale klassen en voor morele vraagstukken. De ondertitel van het boek, A mayse fun oreme-layt (Een verhaal over arme mensen), onderstreept dat. Maar Mendele is ook een schrijver die doordrongen is van de ideeën van de Haskala, de Joodse Verlichting, die de culturele en morele hernieuwing van het traditionele Joodse leven nastreefde. Zo geven Mendeles gedetailleerde beschrijvingen van het leven in het sjtetl tussen de regels door kritisch commentaar op Joodse tradities en maatschappelijke toestanden.

Als beginnend auteur schreef Mendele in het Hebreeuws, hoewel hij erg gehecht was aan zijn moedertaal Jiddisch. In zijn autobiografie schrijft hij: “Waar dienen wij, Hebreeuwse auteurs, eigenlijk voor als we schrijven voor ‎mensen die onze woorden niet verstaan? Jiddisch is de volkstaal, de taal van het dagelijks ‎leven, en dáár ligt de bron van de Joodse literatuur. Hoe kun je het leven van een volk ‎weergeven zonder de taal van het volk? Dat is, om een Talmoedische vergelijking te gebruiken, ‎de wijn bewaren en het vat weggooien.”‎ En dus schreef Mendele vanaf 1864 vooral in het Jiddisch, al verzorgde hij ook Hebreeuwse vertalingen van zijn eigen werk.

Fishke der krumer verscheen in 1869. Later werden twee Hebreeuwse vertalingen gepubliceerd onder de titel Sefer ha-kabtsanim (Bedelaarsboek), de eerste van de hand van de dichter Chaim Nachman Bialik, de tweede van Mendele zelf. Fishke is het ontroerende en geestige verhaal van twee ‎boekverkopers, reb Mendele en reb Alter, en manke Fisjke. Mendele en Alter reizen met paard ‎‎en kar ‎naar de stad Gloepsk, waar ze hun handel in gebedenboeken, grafgezangen, ramshoorns en ‎ander “huilmateriaal”‎ aan de man proberen te brengen. Daar doorheen is het verhaal van Fisjke ‎verweven, een kreupele bedelaar die getrouwd is met een blinde bedelares. Wanneer die hem ‎inruilt voor een ander, laat Fisjke zijn oog vallen op een eenzaam meisje met een bochel.‎ Hoewel ongeschoold en nogal simpel van geest, is de kreupele Fisjke een mentsj, een fatsoenlijke persoon, maar de schijnbaar erg vrome reb Alter blijkt op het eind van de verhaal helemaal niet zo koosjer.

De tekst en een uitgebreide verklarende woordenlijst worden ter beschikking gesteld door de begeleider. Beide kan u ook hier downloaden:

Fishke der krumer - volledig verhaal
Verklarende woordenlijst

Het originele Jiddische verhaal staat als luisterboek op het internet en er is ook een schitterende Nederlandse vertaling door Willy Brill, oud-docente aan het Instituut voor Joodse Studies (Manke Fisjke, Jiddische Bibliotheek, deel 1. Amsterdam: Vassallucci, 1997).

Tijdstip

Bijeenkomsten 1ste semester 2018-2019: 3, 17 en 31 oktober / 14 en 28 november / 12 december.
Telkens op woensdagavond van 19.30 – 21.30 uur.
Bij het opstellen van de kalender voor de bijeenkomsten wordt rekening gehouden met religieuze feestdagen en vakantieperiodes.

Plaats

Universiteit Antwerpen – Stadscampus, Rodestraat 14 (lokaal R.207), 2000 Antwerpen.
Meer informatie: paul.gybels@uantwerpen.be

 

Contact

Bezoekersadres
Instituut voor Joodse Studies
Stadscampus (gebouw L)
Lange Winkelstraat 40-42
2000 Antwerpen
Belgiƫ
Tel. +32 3 265 52 43
Fax +32 3 265 52 41
ijs@uantwerpen.be