Congres 2026

​Op 27 april organiseerde het Fonds voor Cultuurmanagement (Universiteit Antwerpen) het congres Goed bestuur in de culturele en creatieve sector. Tijdens twee panelgesprekken in de voormiddag en zes debatsessies in de namiddag gingen directieleden, bestuurders en experten in gesprek over governance in de praktijk. 

​© Karolien Bogaert​

Voormiddag: twee panelgesprekken

Tijdens het eerste panelgesprek, gemodereerd door Tom Ruette (Kunstenpunt), stond het perspectief van directieleden centraal.  Wat opviel: er bestaat geen vast model voor goed bestuur. Besturen nemen verschillende rollen op - van toezichthouder tot klankbord of geëngageerde partner - afhankelijk van de organisatie en haar context. Ook werd benadrukt dat besturen een rol kunnen spelen in culturele democratie –een belangrijk topic in de visienota van de minister– bijvoorbeeld door kinderen actief te betrekken representeren in het bestuur of door expliciet aandacht te hebben voor het stedelijk weefsel en niet-menselijke entiteiten. De Bestuurscode Cultuur verhoogt het bewustzijn rond goed bestuur en biedt houvast, maar werkt niet overal even sterk door door de versnippering aan regelgevende kaders.

In het tweede panelgesprek, gemodereerd door Reinhilde Weyns (UNESCO Vlaanderen), stond de werking van raden van bestuur centraal.  Besturen ervaren een toenemende druk, onder meer door verantwoordingsvereisten rond subsidies. Ook de rol van politieke vertegenwoordiging kwam aan bod. Die biedt kansen, maar vraagt duidelijke afspraken en vertrouwen, zeker op lokaal niveau waar de invloed vaak groot is. Daarnaast werd het belang van expertise benadrukt en de nood aan een goede wisselwerking met de organisatie. Het bestuur bewaakt de strategische koers, zonder in de operationele werking te treden.

Namiddag: in gesprek in zes debatsessies

In de namiddag gingen deelnemers in zes debatsessies dieper in op concrete vraagstukken. Over de sessies heen tekent zich een sector af die zoekt naar governancevormen die aansluiten bij haar eigenheid: artistiek gedreven, vaak kleinschalig en sterk afhankelijk van engagement.

• Een eerste terugkerend thema is de artistieke stem in governance, besproken in de sessie gemodereerd door Anne-Marie Croes (oKo).Kunstenaars ervaren drempels om deel te nemen aan besturen, zoals administratieve barrières, zakelijk jargon en verschillen in werkritme. Tegelijk wordt hun blik als essentieel beschouwd. Daarom wordt gezocht naar andere vormen van betrokkenheid, zoals informele overlegstructuren, observatorenrollen of deelname aan strategische processen. Daarbij werd benadrukt dat er niet één ‘stem van de kunstenaar’ bestaat, maar een veelheid aan perspectieven.
  
• Een tweede thema is de werkbaarheid van governance voor kleine organisaties, besproken in de sessie van Danielle Van Zuijlen (Kunsthal Gent).Veel organisaties ontwikkelen vandaag zelf structuren en processen, wat leidt tot inefficiëntie. Tegelijk is er een evolutie naar meer competentiegerichte besturen, met instrumenten zoals onboarding en buddy-systemen. Die professionalisering botst soms met de realiteit van kleine, vaak onbezoldigde besturen. Samenwerking, kennisdeling en maatwerk worden daarom als essentieel gezien.
  
• Ook leiderschapswissels kwamen uitgebreid aan bod in de sessie van Dirk De Corte (Universiteit Antwerpen).Wanneer pioniers of sterke leiders vertrekken, komt het DNA van organisaties onder druk te staan. De overgang gaat gepaard met onzekerheid en vragen rond erfenis en vernieuwing. Besturen spelen hierin een sleutelrol door continuïteit te bewaken en ruimte te creëren voor nieuwe leiding. Hoe sterk vertrekkende pioniers betrokken blijven, blijft een open vraag.
• Daarnaast werd verantwoording besproken in de sessie van Maarten Quaghebeur (Cultuurloket). Organisaties ervaren een sterke druk om te voldoen aan externe verwachtingen, waardoor de eigen missie soms naar de achtergrond verschuift. Er werd gepleit voor een verschuiving naar een meer lerend systeem, met ruimte voor dialoog, reflectie en ondersteuning. Ook de complexiteit van beleidskaders en systemen verhoogt de druk, zeker voor kleinere organisaties.
  
• In de sessie rond autonomie en integriteit, gemodereerd door Olga Van Oost (FARO) en Gregory Vercauteren (FARO), werd ingezoomd op hybride structuren zoals vzw’s binnen lokale besturen. Daar ontstaan spanningen rond rolverdeling, onafhankelijkheid en politieke invloed, bijvoorbeeld bij benoemingen. Meer transparantie, duidelijke rolprofielen en heldere afspraken kunnen helpen. De governancecode wordt daarbij gezien als een nuttig instrument.
  
• Tot slot kwam welzijn aan bod in de sessie van Sofie Jacobs (Universiteit Antwerpen en Antwerp Management School). Hoewel het bestuur in theorie medeverantwoordelijk is, blijkt de praktijk complex. Er is sprake van een gedeelde verantwoordelijkheid: het bestuur bewaakt de grote lijnen, de directie staat in voor de uitvoering. Belangrijk zijn duidelijke signaleringsmechanismen en opvolging, zonder dat het bestuur in de operationele werking treedt. Tegelijk blijven er uitdagingen, onder meer rond freelancers en beperkte capaciteit in kleinere organisaties.

Slotpanel: in gesprek met het publiek

Het congres werd afgesloten met een gesprek tussen Annick Schramme en Titia Haaxma, in dialoog met het publiek. Daarin werd de governancecode opnieuw benoemd als een waardevol instrument. Tegelijk klonk duidelijk dat ze niet mag verworden tot een afvinklijst. De code biedt richting, maar werkt alleen wanneer ze gebruikt wordt als kader voor gesprek, reflectie en ontwikkeling.

Tot slot

Over de hele dag heen komt eenzelfde lijn naar voren: Goed bestuur is geen vast model, maar een praktijk die moet aansluiten bij de realiteit van organisaties. De sector vraagt om governance op maat, gestoeld op vertrouwen, met ruimte voor dialoog en ontwikkeling.

Fotograaf: Tim Cools