Werkt een vliegtaks echt om minder mensen te doen vliegen?

Een vliegtaks moet mensen aanzetten om minder vaak het vliegtuig te nemen en zo bijdragen aan de klimaatdoelstellingen. Maar werkt dat ook echt? En kiezen reizigers misschien gewoon voor een luchthaven net over de grens? Handelsingenieursstudente Ann-Sophie Embrechts onderzocht het in haar masterproef. Ze analyseerde gegevens van 30 Europese landen over de periode 2012-2024 om na te gaan welk effect vliegtaksen hebben op het aantal passagiers.

Van luchtvaartinteresse naar onderzoeksvraag

Ann-Sophie koos haar onderwerp uit een lijst met mogelijke masterproeven aan de Universiteit Antwerpen. Haar interesse groeide vooral dankzij het vak Air Transport.

"Dat vak gaf me een eerste inkijk in hoe de luchtvaartsector werkt en welke factoren passagiersstromen beïnvloeden. Vliegtaksen zijn bovendien maatschappelijk een interessant thema: ze moeten helpen om de klimaatimpact te verminderen, maar de vraag blijft of ze in de praktijk ook echt effect hebben."

Niet zomaar vergelijken voor en na een taks

Om die vraag te beantwoorden, gebruikte Ann-Sophie een Difference-in-Differences-analyse. Daarbij vergeleek ze landen die een vliegtaks invoerden met landen zonder vliegtaks, zodat ze het effect van de taks beter kon isoleren.

"Een eenvoudige vergelijking voor en na de invoering van een taks kan misleidend zijn, omdat landen hun beleid op verschillende momenten aanpassen. Daarom gebruikte ik ook de methode van Callaway en Sant'Anna. Die laat toe om het effect per land en per jaar na de invoering afzonderlijk te bekijken."

Een vliegtaks heeft niet overal hetzelfde effect

De resultaten tonen een genuanceerd beeld. Gemiddeld zorgde een vliegtaks voor een daling van ongeveer 12,5% in het aantal passagiers, al was dat effect slechts net statistisch significant. Wanneer Ann-Sophie naar individuele landen keek, kwamen er grotere verschillen naar voren.

"In België, Nederland, Zweden en Noorwegen zag ik een duidelijke daling van het aantal passagiers, in Scandinavië zelfs tot ongeveer 20%. In landen zoals Italië, Frankrijk en Duitsland vond ik dan weer geen duidelijke daling, of zelfs een stijging. Dat hangt samen met verschillende factoren, zoals de hoogte van de taks, de structuur van de luchtvaartmarkt en het moment waarop de taks werd ingevoerd."

Nemen reizigers gewoon een luchthaven net over de grens?

Een belangrijke vraag was of reizigers een vliegtaks vermijden door vanuit een buurland te vertrekken. Daarom onderzocht Ann-Sophie ook of er aanwijzingen zijn voor een verschuiving van passagiersstromen tussen landen.

"De totale vraag naar vliegreizen in Europa blijft groeien, ook in landen met een vliegtaks. Dat suggereert dat er mogelijk een verschuiving plaatsvindt tussen landen, maar met mijn dataset kon ik niet rechtstreeks aantonen welke reizigers precies uitwijken naar een ander land. Het blijft dus een interessante aanwijzing, maar geen sluitend bewijs."

Een Europese aanpak als mogelijke oplossing

Volgens Ann-Sophie tonen haar resultaten vooral aan dat een gezamenlijke aanpak belangrijk kan zijn.

"Wanneer elk land afzonderlijk beslist over een vliegtaks, bestaat het risico dat reizigers gewoon uitwijken naar een luchthaven net over de grens. Een geharmoniseerde Europese aanpak zou dat effect kunnen beperken."