Sammy Baloji

• 18 mei 2026, Kunsthal Extra City, Provinciestraat 112, 2018, Antwerpen 
  • 14:00  Tijd voor een bezoek aan de tentoonstelling
  • 15:00  Openbare verdediging
  • 17:00  Receptie
• Promotoren: Ruth Loos (Sint Lucas Antwerpen), Bambi Ceuppens (AfricaMuseum) en Paolo Favero (Universiteit Antwerpen)
• Graag HIER inschrijven als je de verdediging wil bijwonen.

Abstract

Contemporary Kasala and Lukasa: towards a Reconfiguration of Identity and Geopolitics is een onderzoeksproject in de kunsten over het creëren van nieuwe geheugenhulpmiddelen op basis van twee bestaande hulpmiddelen die worden gebruikt door verschillende Luba-groepen in Congo: de kasala, een ceremonieel gedicht, en de lukasa, een geheugenbord dat wordt gebruikt bij rituele uitvoeringen. De twee groepen die deze geheugenhulpmiddelen gebruiken, werden tijdens het koloniale tijdperk verdeeld door grenzen die werden opgetrokken tussen de voormalige provincies Kasai en Katanga. Het onderzoek dat in het kader van dit onderzoeksproject is uitgevoerd en de kunstwerken die in dat kader zijn gemaakt, zijn bedoeld om deze groepen weer met elkaar te verbinden door middel van een verhaal dat deels persoonlijk, deels historisch en deels fictief is. Hoe kan een artistieke interventie helpen om een nationalistisch beeld van Congo, gebaseerd op koloniale grenzen, te deconstrueren? En hoe kunnen hedendaagse individuele identiteiten door middel van artistieke interventies inspiratie putten uit prekoloniale kennis en migraties als middel om een toekomst te creëren? De verschillende artistieke en academische onderzoeksactiviteiten die de afgelopen vijf jaar zijn uitgevoerd, worden uiteengezet in verschillende hoofdstukken en een handbook of images and documentation. Elk hoofdstuk behandelt in chronologische volgorde de belangrijkste elementen van het proefschrift die mijn onderzoek en productie van nieuwe kunstwerken hebben gemotiveerd en gestimuleerd.

Het inleidende hoofdstuk buigt zicht over begrippen als bodem, grondgebied, samenleving en land, vanuit het perspectief van de Luba-volkeren en de Europese kolonisten.

Het eerste hoofdstuk, “Missa Utica”, beschrijft het creatieproces van het muzikale en performatieve stuk “Missa Utica” (2024). De voorstelling is het resultaat van een onderzoek rond de materiële en culturele sporen van het Kongo Rijkdom en de politieke en economische uitwisselingen die dit koninkrijk vanaf de 15e eeuw met Portugal en het Vaticaan onderhield. Dit hoofdstuk belicht de samenwerking tussen wetenschappelijke en artistieke disciplines die een dergelijk project met zich meebrengt, de artistieke keuzes, met name het gebruik van lukasa en kasala als narratieve instrumenten, en de verschillende historische en sociaal-politieke uitdagingen in Congo en op internationaal niveau die de uitvoering van de performance met zich meebrengt.

Het tweede hoofdstuk, “Extracted Resources, Transformed Matter”, bundelt de onderzoeks- en artistieke creatieprojecten die zijn ondernomen rond het prisma van de extractieve, koloniale en postkoloniale economie en de transformatie die deze activiteiten teweeg hebben gebracht op zowel de natuurlijke als de culturele rijkdommen in Congo. Dit hoofdstuk wordt onder meer geïllustreerd door de tentoonstelling “Style Congo. Heritage & Heresy” (2023) in CIVA en het kunstwerk “Aequare. The Future That Never Was” (2023).

Het derde hoofdstuk, “Deconstructing Boundaries and Narratives”, is gebaseerd op kasala-verhalen. De publieke sculptuur “The Long Hand” (2022), de kasala “Le fil sucre-pourpre de Mulohò” (2024) en de film “L'Arbre de l'Authenticité” (2025) vormen de rode draad van dit hoofdstuk.

Foto in Kunsthal Extra City - Tentoonstelling Sammy Baloji, Copper thread, Rubber thread, Sugar thread, 17.04.26 - 16.08.26 - Copyright foto Brent Mertens

Tobie van Dyk

• Doctoraatsverdediging: 1 juni 2026 om 10 uur
• Stadscampus, Gebouw R, R.219
• Promotor: Kris Van De Poel
• ​Inschrijven voor 25 mei via dit formulier​

Abstract

Ondanks de omvangrijke wetenschappelijke bijdragen op het gebied van taalplanning en taalbeheer, is er nog steeds een beperkte theoretische vooruitgang in de benadering van systemische institutionele transformatie in meertalige en sociaal ongelijke contexten.

Hoewel eerder onderzoek waardevolle inzichten heeft geboden in de ideologische, economische en ecologische dimensies van taalbeleid, blijft veel van dit werk grotendeels beschrijvend en biedt het onvoldoende houvast voor het navigeren van de complexiteit van hedendaagse hogeronderwijsomgevingen. Deze omgevingen worden gekenmerkt door linguïstische diversiteit, structurele ongelijkheid en politieke spanningsvelden.

Deze studie speelt in op deze lacune door een meta-framework voor te stellen dat taalplanning herconceptualiseert als een transformatief proces, eerder dan als een puur regulerend instrument.

Door de constructen van institutionele voorbereidheid en maturiteit centraal te stellen, maakt het framework een kritische beoordeling mogelijk, niet alleen van het bestaan van beleid en strategische plannen, maar ook van de mate waarin universiteiten in staat zijn om deze op een zinvolle, ethische en duurzame wijze te implementeren.

Verankerd in de toegepaste taalkunde en sociolinguïstiek situeert het framework taalplanning binnen bredere vraagstukken rond macht, epistemische rechtvaardigheid en ervaring. Het herdefinieert taal als epistemische infrastructuur, meertaligheid als transformatieve praktijk en beleid als een mechanisme ter bevordering van sociale rechtvaardigheid, in plaats van als symbolische naleving.

Gestructureerd rond drie onderling afhankelijke niveaus – macro, meso en micro – biedt het framework een geïntegreerde architectuur voor het begrijpen van hoe nationale beleidsomgevingen, institutionele systemen en dagelijkse academische praktijken samenkomen in het vormgeven van meertalige transformatie in het hoger onderwijs.

Het macroniveau bepaalt de normatieve en regulerende oriëntatie voor meertalig engagement. Het mesoniveau bemiddelt deze oriëntatie via institutioneel bestuur, strategische coördinatie en afstemming van middelen. Het microniveau omvat de concrete realisatie van meertaligheid in onderwijs, leren, communicatie en wetenschappelijke interactie. Deze niveaus functioneren als een dynamisch en recursief systeem, waardoor meertaligheid kan worden begrepen als een evoluerende, contextueel verankerde praktijk in plaats van als een door naleving gedreven vereiste.

Centraal in het framework staat een as van innovatie en ethiek, waarbinnen de drie niveaus voortdurend op elkaar inwerken. Innovatie bevordert institutionele responsiviteit, aanpassingsvermogen en creatieve betrokkenheid bij opkomende uitdagingen, terwijl ethiek deze processen verankert in principes van gelijkwaardigheid, inclusie en menselijke waardigheid. Deze interactie waarborgt dat transformatie zowel toekomstgericht als sociaal verantwoord blijft, wat institutioneel leren bevordert, onderbouwde besluitvorming ondersteunt en handelingsbekwaamheid op alle niveaus van de universitaire praktijk cultiveert.

De toepassing van het meta-framework toont aan hoe ethische innovatie constitutionele idealen kan vertalen naar zinvolle onderwijspraktijken. De uitbreiding ervan naar het domein van generatieve artificiële intelligentie benadrukt bovendien de bredere relevantie als richtinggevend kader voor het navigeren van de pedagogische en morele complexiteit van een steeds verder digitaliserend academisch landschap. De studie biedt zo een schaalbaar en overdraagbaar model voor duurzame transformatie in het hoger onderwijs. Hiermee wordt de universiteit bevestigd als een ruimte van ethische verbeelding, waarin diversiteit een collectieve hulpbron vormt en innovatie wordt ingezet ten dienste van een inclusieve, rechtvaardige en sociaal responsieve onderwijstoekomst.